Franczyza – wszystko, co musisz wiedzieć

Franczyza to model biznesowy, w którym przedsiębiorca prowadzi działalność pod szyldem i według koncepcji innej firmy – ale we własnym imieniu i na własny rachunek. Strona udostępniająca markę i system działania to franczyzodawca, a przedsiębiorca korzystający z tego systemu – franczyzobiorca.

W praktyce wygląda to tak: franczyzodawca wypracował sprawdzony sposób prowadzenia biznesu – procedury, standardy obsługi, receptury, systemy sprzedaży, materiały marketingowe. Udostępnia ten zestaw (zwany pakietem franczyzowym) franczyzobiorcy w zamian za określone opłaty. Franczyzobiorca korzysta z gotowego systemu, ale musi ściśle przestrzegać jego zasad.

Podstawą całej współpracy jest umowa franczyzy – nienazwana umowa cywilnoprawna, której treść kształtuje franczyzodawca. Nie ma jednego ustawowego wzoru takiej umowy, a jej szczegóły mogą się znacznie różnić między sieciami.

Franczyza nie jest jednorodnym modelem – różni się w zależności od przyjętego kryterium podziału. Warto znać te rozróżnienia, bo wpływają na charakter współpracy i zakres przekazanego know-how.

Podział według rodzaju działalności:

Franczyza dystrybucyjna polega na sprzedaży produktów pod szyldem sieci – franczyzodawca przekazuje wiedzę o asortymencie i sposobie jego sprzedaży. Franczyza usługowa dotyczy świadczenia usług według określonych procedur i standardów – franczyzobiorca prowadzi punkt usługowy zgodnie z koncepcją sieci. To ważna informacja dla absolwentów szkół policealnych jak Technik Usług Kosmetycznych, którzy chcieliby otworzyć salon beauty. 

Podział według zakresu know-how:

Przy franczyzie dystrybucji produktu przekazywana jest wiedza wyłącznie o oferowanych produktach lub usługach. Przy franczyzie koncepcji działalności – całościowy model prowadzenia biznesu, od procedur obsługi klienta po standardy wystroju lokalu.

Podział według organizacji systemu:

Franczyza bezpośrednia to najprostszy model – dwie strony zawierają umowę wprost. Franczyzodawca sam nadzoruje współpracę i zapewnia wsparcie. Franczyza wielokrotna zobowiązuje franczyzobiorcę do otwierania kolejnych placówek na określonym terenie – liczba jednostek jest wskazana w umowie. Masterfranczyza daje franczyzobiorcy wyłączność na korzystanie z marki i know-how na danym obszarze geograficznym, a często też prawo do rekrutowania kolejnych franczyzobiorców.

Umowa franczyzy to dokument regulujący prawa i obowiązki obu stron przez cały czas trwania współpracy. Ponieważ jest to umowa nienazwana (Kodeks cywilny nie przewiduje dla niej osobnej regulacji), jej treść opiera się na zasadzie swobody umów – franczyzodawca ma dużą swobodę w kształtowaniu jej postanowień.

Każda rzetelna umowa franczyzy powinna zawierać co najmniej:

• definicje kluczowych pojęć – co rozumie się przez know-how, markę, terytorium,
• czas trwania umowy – zazwyczaj kilka lat z opcją przedłużenia,
• prawa i obowiązki stron – zakres wsparcia, standardy, których musi przestrzegać franczyzobiorca,
• opłaty franczyzowe – opłatę wstępną, opłatę bieżącą (royalty), ewentualny fundusz marketingowy,
• warunki rozwiązania umowy – przyczyny i tryb zakończenia współpracy,
• klauzule o zakazie konkurencji – zarówno w trakcie, jak i po zakończeniu umowy.

Przed podpisaniem umowy warto skonsultować jej treść z prawnikiem – szczególnie w zakresie warunków rozwiązania i ewentualnych kar umownych.

Franczyza ma realnych zwolenników i krytyków – i jedni, i drudzy mają też swoje argumenty. Dlatego ewentualna decyzja powinna być poprzedzona rzetelną analizą obu stron medalu.

Zalety franczyzy:

Sprawdzony model biznesowy – franczyzodawca przetestował i udoskonalił system zanim trafił on do Ciebie. Badania rynkowe wskazują, że biznesy franczyzowe mają wyższy wskaźnik przeżywalności niż firmy zakładane od zera.

Wsparcie na każdym etapie – szkolenia przed otwarciem, pomoc w uruchomieniu, bieżące doradztwo operacyjne, wsparcie marketingowe. Nie jesteś sam z problemami typowymi dla nowego biznesu.

Rozpoznawalna marka – klienci znają sieć i jej ofertę. Nie musisz budować zaufania od zera – wchodzisz z marką, która już je wypracowała.

Mniejsze ryzyko – korzystasz z przetestowanych rozwiązań zamiast metody prób i błędów. Łatwiej też uzyskać finansowanie, bo banki chętniej kredytują franczyzę niż nieznaną markę.

Siła zakupowa – wiele sieci wynegocjowało korzystne warunki z dostawcami, z których korzystają wszyscy franczyzobiorcy.

Wady franczyzy:

Ograniczona niezależność – musisz działać ściśle według wytycznych sieci. Własne pomysły, zmiany produktów, usług, aranżacji czy cen wymagają zgody franczyzodawcy lub są po prostu niedozwolone.

Stałe opłaty – niezależnie od wyników płacisz tzw. royalty i składki na fundusz marketingowy. W trudnych miesiącach to dodatkowe obciążenie.

Budujesz markę sieci, nie swoją – cała praca przekłada się na wartość marki franczyzodawcy, nie Twoją własną.

Ryzyko zakończenia umowy – umowa jest zawierana na czas określony. Franczyzodawca może jej nie przedłużyć lub sieć może zmienić strategię, co bezpośrednio wpłynie na Twój biznes.

Zależność od reputacji sieci – problemy wizerunkowe franczyzodawcy lub innych franczyzobiorców mogą uderzyć w Twój punkt, nawet jeśli sam działasz bez zarzutu.

Franczyza może być interesującym rozwiązaniem dla osób działających w wielu branżach, w tym również usługowych. Z tego modelu biznesowego mogą korzystać na przykład absolwenci kierunków technik masażysta czy podolog.

Nie będzie jednak najlepszym wyborem dla osób, które chcą samodzielnie kształtować ofertę, cenniki i sposób prowadzenia działalności. W takim przypadku większą swobodę daje budowanie własnej marki od podstaw.

Co to jest franczyza?

Franczyza to model biznesowy, w którym przedsiębiorca (franczyzobiorca) prowadzi działalność we własnym imieniu i na własny rachunek, korzystając z marki, know-how i systemu innej firmy (franczyzodawcy) na podstawie umowy franczyzy.

Ile kosztuje przystąpienie do franczyzy?

Koszty różnią się znacznie w zależności od sieci i branży. Składają się na nie: jednorazowa opłata wstępna za przystąpienie, koszty urządzenia i wyposażenia lokalu oraz bieżące opłaty (royalty i fundusz marketingowy). Przed decyzją warto dokładnie przeanalizować wszystkie pozycje kosztowe.

Czy franczyzobiorca jest niezależnym przedsiębiorcą?

Tak – franczyzobiorca prowadzi działalność we własnym imieniu i na własny rachunek, ponosi pełną odpowiedzialność za swój biznes i samodzielnie zatrudnia pracowników. Jednocześnie jest jednak zobowiązany do przestrzegania standardów i procedur sieci.

Na jak długo zawiera się umowę franczyzy?

Umowy franczyzowe zawierane są zazwyczaj na kilka lat, z opcją przedłużenia. Czas trwania i warunki odnowienia są indywidualnie określane przez każdego franczyzodawcę – to jeden z kluczowych elementów, który warto wynegocjować przed podpisaniem.

Jakie są największe ryzyka franczyzy?

Główne ryzyka to: uzależnienie od kondycji i decyzji sieci, brak możliwości samodzielnego kształtowania oferty, stałe opłaty niezależne od wyników oraz ryzyko nieprzedłużenia umowy po zakończeniu jej okresu. Warto też pamiętać, że problemy reputacyjne sieci mogą bezpośrednio wpłynąć na Twój punkt.