Świadczenie wspierające – co to jest?

Świadczenie wspierające to nowa forma finansowego wsparcia skierowana bezpośrednio do pełnoletnich osób z niepełnosprawnościami, która umożliwia im samodzielne decydowanie o sposobie wykorzystania otrzymanych środków. W odróżnieniu od dotychczasowych rozwiązań, gdzie pieniądze trafiały do opiekuna, tym razem to sama osoba z niepełnosprawnością staje się podmiotem wsparcia – może przeznaczyć otrzymane środki na usługi opiekuńcze, rehabilitacyjne, sprzęt wspomagający czy inne potrzeby związane z codziennym funkcjonowaniem. Osoba z niepełnosprawnością może wskazać opiekuna do odbioru świadczenia, jeżeli ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie samodzielnie nim dysponować. W takiej sytuacji może upoważnić opiekuna, np. członka rodziny, do odbioru środków w jej imieniu. Należy jednak podkreślić, że nie zmienia to beneficjenta świadczenia – środki nadal przysługują osobie z niepełnosprawnością.

Świadczenie wspierające przysługuje osobom, które:

• ukończyły 18 rok życia – świadczenie jest przeznaczone wyłącznie dla dorosłych osób z niepełnosprawnościami,
• uzyskały decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na poziomie co najmniej 70 punktów, wydaną przez właściwy organ,
• złożyły wniosek do ZUS – to Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest instytucją odpowiedzialną za przyznawanie i wypłatę świadczenia wspierającego.

Warto podkreślić, że świadczenie wspierające przysługuje bez względu na wysokość dochodów – nie obowiązuje żadne kryterium dochodowe. Jest ono również niezależne od innych form wsparcia otrzymywanych przez osoby z niepełnosprawnościami, co oznacza, że można je łączyć z innymi świadczeniami.

1. Złożenie wniosku o ocenę poziomu potrzeby wsparcia do wojewódzkiego zespołu spraw orzekania o niepełnosprawności (do wojewody). Na tej podstawie wydawana jest decyzja ustalająca poziom potrzeby wsparcia wyrażony w punktach od 0 do 100.
2. Złożenie wniosku o świadczenie wspierające do ZUS – na podstawie uzyskanej decyzji, wyłącznie w formie elektronicznej.

Należy pamiętać, że prawo do świadczenia jest stopniowo rozszerzane zgodnie z poniższym harmonogramem:

Harmonogram przyznawania prawa do świadczenia wspierającego:

• I etap – od 1 stycznia 2024 r.
  Uprawnione osoby: osoby z poziomem potrzeby wsparcia od 87 do 100 punktów.
• II etap – od 1 stycznia 2025 r.
  Uprawnione osoby: osoby z poziomem potrzeby wsparcia od 78 do 86 punktów.
• III etap – od 1 stycznia 2026 r.
  Uprawnione osoby: osoby z poziomem potrzeby wsparcia od 70 do 77 punktów.

Istnieje jednak wyjątek od powyższego harmonogramu – osoby z niepełnosprawnościami, których opiekunowie pobierali świadczenie pielęgnacyjne, specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna co najmniej od 1 stycznia 2024 roku, mają prawo do ubiegania się o świadczenie wspierające już od tego dnia, jeśli uzyskały co najmniej 70 punktów w decyzji o poziomie potrzeby wsparcia.

Ustalenie poziomu potrzeby wsparcia odbywa się na podstawie specjalistycznej oceny przeprowadzanej przez wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności, który bada zdolność osoby do samodzielnego wykonywania określonych czynności życia codziennego oraz zakres pomocy niezbędnej do zachowania samodzielnej egzystencji. Ocena ta jest kompleksowa i uwzględnia zarówno aspekty fizyczne, jak i poznawcze oraz społeczne funkcjonowania osoby z niepełnosprawnością.

W ramach oceny specjaliści analizują m.in.:

• zdolność do samodzielnego wykonywania określonych czynności takich jak higiena osobista, przygotowywanie posiłków, poruszanie się czy komunikacja,
• stopień trudności związanych z codziennym funkcjonowaniem i prowadzeniem gospodarstwa domowego,
• potrzebę korzystania ze wsparcia innych osób lub specjalistycznych urządzeń,
• możliwości w zakresie rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz uczestnictwa w życiu społecznym,
• konieczność ewentualnego pobytu w domu pomocy społecznej lub innej placówce opiekuńczej.

Wynik oceny wyrażony jest w punktach w skali od 0 do 100. Im wyższy wynik, tym większy stopień zależności od pomocy innych osób i tym wyższe świadczenie wspierające. Warto zaznaczyć, że wynik oceny nie musi być zbieżny z dotychczasowym orzeczeniem o niepełnosprawności lub stopniu niepełnosprawności – to odrębna procedura, oceniająca rzeczywiste, codzienne potrzeby wsparcia danej osoby.

Wniosek o świadczenie wspierające składa się wyłącznie elektronicznie, co oznacza, że nie ma możliwości złożenia go w formie papierowej w okienku ZUS. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) udostępnił trzy kanały, za pomocą których można wnioskować o świadczenie:

1. Platforma PUE ZUS (pue.zus.pl) – po zalogowaniu się profilem zaufanym, e-dowodem lub bankowością elektroniczną,
2. Portal Emp@tia (empatia.gov.pl) – rządowy portal informacyjno-usługowy dedykowany świadczeniom społecznym,
3. Bankowość elektroniczna – niektóre banki umożliwiają złożenie wniosku bezpośrednio przez aplikację lub serwis banku.

Przed złożeniem wniosku o wypłatę świadczenia wspierającego do ZUS należy dysponować wydaną przez wojewódzki zespół ds. orzekania o niepełnosprawności decyzją ustalającą poziom potrzeby wsparcia na wymaganym poziomie punktowym.

Ustalenie prawa do świadczenia i jego wypłata należą do kompetencji ZUS od 1 stycznia 2024 roku – to ta instytucja weryfikuje wnioski, wydaje decyzje i realizuje przelewy.

Wysokość świadczenia wspierającego w zależności od poziomu potrzeby wsparcia:

• 95–100 punktów – świadczenie w wysokości 220% renty socjalnej.
• 90–94 punkty – świadczenie w wysokości 180% renty socjalnej.
• 85–89 punktów – świadczenie w wysokości 120% renty socjalnej.
• 80–84 punkty – świadczenie w wysokości 80% renty socjalnej.
• 75–79 punktów – świadczenie w wysokości 60% renty socjalnej.
• 70–74 punkty – świadczenie w wysokości 40% renty socjalnej.

Co ważne, świadczenie wspierające jest niezależne od dotychczasowych form wsparcia i można je łączyć z innymi świadczeniami dla osób niepełnosprawnych. Nie koliduje też ze świadczeniami opiekuńczymi pobieranymi przez opiekunów – przy czym w tym obszarze obowiązują określone zasady.

Zmiany dla opiekunów – wraz z wejściem w życie ustawy zmodyfikowano zasady świadczenia pielęgnacyjnego. Od 1 stycznia 2024 roku opiekunowie dzieci z niepełnosprawnościami do 18. roku życia mogą pobierać świadczenie pielęgnacyjne bez żadnych ograniczeń dotyczących zatrudnienia lub pobierania własnych świadczeń emerytalnych i rentowych. Jednocześnie uchylono przepisy dotyczące specjalnego zasiłku opiekuńczego, choć osoby, które nabyły prawo do niego przed tą datą, mogą je zachować na dotychczasowych zasadach.

ZUS opłaca także składki na ubezpieczenie zdrowotne za osobę pobierającą świadczenie wspierające oraz za jej opiekuna, który rezygnuje z pracy zarobkowej na rzecz sprawowania opieki. Opiekun zamieszkujący wspólnie z osobą pobierającą świadczenie może liczyć również na opłacanie przez ZUS składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z ubezpieczenia społecznego przez cały okres sprawowania opieki.

Osoby z niepełnosprawnościami, które wcześniej otrzymywały świadczenia opiekuńcze za pośrednictwem swoich opiekunów, objęte są szeroką ochroną praw nabytych – mogą kontynuować pobieranie dotychczasowych świadczeń na starych zasadach lub, po uzyskaniu odpowiedniej liczby punktów, przejść na nowe świadczenie wspierające.

Co to jest świadczenie wspierające?

Świadczenie wspierające to nowe świadczenie pieniężne skierowane bezpośrednio do dorosłych osób z niepełnosprawnościami (od 18. roku życia), które umożliwia im samodzielne decydowanie o sposobie wykorzystania otrzymanego wsparcia finansowego.

Kto może otrzymać świadczenie wspierające?

Świadczenie wspierające może otrzymać każda pełnoletnia osoba z niepełnosprawnością, która uzyska decyzję ustalającą poziom potrzeby wsparcia na co najmniej 70 punktów – bez względu na wysokość dochodów.

Jak złożyć wniosek o świadczenie?

Wniosek składa się wyłącznie elektronicznie – przez platformę PUE ZUS, portal Emp@tia lub bankowość elektroniczną – po wcześniejszym uzyskaniu decyzji o poziomie potrzeby wsparcia od wojewódzkiego zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności.

Od czego zależy wysokość świadczenia?

Wysokość świadczenia wspierającego zależy od liczby punktów przyznanych w decyzji o poziomie potrzeby wsparcia i wynosi od 40% do 220% renty socjalnej.

Czy świadczenie wspierające wpływa na inne świadczenia?

Świadczenie wspierające nie wyklucza innych form pomocy i można je łączyć z pozostałymi świadczeniami dla osób z niepełnosprawnościami – nie obowiązuje żadne kryterium dochodowe.