Czy na urlopie macierzyńskim można studiować i podnosić kwalifikacje?

Urlop macierzyński ma dwa podstawowe cele: zapewnienie dziecku opieki matki w pierwszych miesiącach życia oraz umożliwienie kobiecie powrotu do sił po porodzie. Wymiar urlopu zależy od liczby dzieci urodzonych przy jednym porodzie. Najczęściej to oczywiście 20 tygodni - przy urodzeniu jednego dziecka. Warto jednak wiedzieć, że w przypadku ciąży bliźniaczej jest to już 31 tygodni, a maksymalny wymiar określony przez państwo wynosi 37 tygodni. Tyle przysługuje mamie pięcioraczków lub większej liczby dzieci. Jest to urlop obowiązkowy, przysługujący z mocy prawa, którego nie można zamienić na ekwiwalent pieniężny.

W czasie urlopu macierzyńskiego kobieta nie świadczy pracy, a pracodawca nie może wydawać jej wiążących poleceń służbowych. Pracownica podlega też szczególnej ochronie – pracodawca nie może jej w tym okresie wypowiedzieć umowy o pracę ani jej rozwiązać (z nielicznymi wyjątkami określonymi w przepisach).

Kodeks pracy nakłada na pracodawców obowiązek ułatwiania pracownikom podnoszenia kwalifikacji zawodowych. Co istotne, przepisy nie wyłączają z tego obowiązku kobiet przebywających na urlopie macierzyńskim. Pracownica może więc w tym czasie doskonalić swoje umiejętności na dwa sposoby: samodzielnie (na własną rękę i własny koszt) lub z inicjatywy pracodawcy albo za jego zgodą – wówczas może liczyć na dodatkowe świadczenia, w tym dofinansowanie kosztów szkolenia.

Pracodawca ma obowiązek równego traktowania wszystkich pracowników w zakresie dostępu do szkoleń – nie może więc odmówić kobiecie na urlopie macierzyńskim udziału w kursie tylko z powodu jej nieobecności w pracy. Jeśli firma organizuje szkolenie podnoszące kwalifikacje, pracownica przebywająca na urlopie powinna mieć możliwość wzięcia w nim udziału - oczywiście o ile wyrazi taką chęć.

W tym przypadku sytuacja wygląda inaczej niż podczas nauki. Podjęcie pracy w czasie urlopu macierzyńskiego jest bowiem bardziej ograniczone. Pracownica nie może wrócić do pracy u swojego pracodawcy na etat ponieważ urlop macierzyński jest obowiązkowy i nie można go skrócić jednostronnie. Świadczenie pracy na rzecz macierzystego pracodawcy w tym okresie jest zabronione. Dozwolone jest jednak podejmowanie pracy na podstawie umów cywilnoprawnych.

Odmiennie przedstawia się sprawa dodatkowego zatrudnienia u innego pracodawcy lub prowadzenia własnej działalności gospodarczej. Przepisy nie zabraniają takiej aktywności i w teorii bez przeszkód można pracować na cały etat na macierzyńskim u innego pracodawcy. Nie wpłynie to też na obniżenie świadczenia. Dowolność dotyczy także umów cywilnoprawnych. W przypadku JDG warto pamiętać, by odpowiednio przerejestrować się w ZUS w trakcie urlopu macierzyńskiego - by nie płacić pełnych składek. W tym przypadku najlepiej skonsultować się z księgowym lub ZUS.

Choć prawo nie stawia przeszkód, rzeczywistość bywa wymagająca. Opieka nad noworodkiem pochłania ogromną ilość czasu i energii, a nieprzespane noce nie sprzyjają koncentracji. Dlatego wiele kobiet decyduje się na elastyczne formy kształcenia: studia online, kursy e-learningowe, webinary czy materiały do samodzielnej nauki. Takie rozwiązania pozwalają uczyć się we własnym tempie, dostosowując aktywność edukacyjną do rytmu dnia dziecka.

Niektóre uczelnie oferują możliwość uzyskania urlopu dziekańskiego lub indywidualnej organizacji studiów dla studentek, które urodziły dziecko. Warto sprawdzić regulamin swojej uczelni i porozmawiać z dziekanatem o dostępnych opcjach. Czasem lepszym rozwiązaniem jest przerwanie nauki na semestr i powrót z pełną energią, niż męczenie się z zaliczeniami w najtrudniejszym okresie.

Mimo obiektywnych trudności, wiele kobiet wykorzystuje urlop macierzyński do rozwoju zawodowego. Kilkumiesięczna przerwa od codziennych obowiązków służbowych może być okazją do zdobycia nowych kompetencji, których brakowało czasu nauczyć się podczas pracy. Kurs języka obcego, szkolenie z obsługi nowego programu, certyfikat branżowy, szkoła policealna na kierunku medycznym  – takie inwestycje procentują po powrocie do pracy i mogą ułatwić awans lub zmianę stanowiska.

Dla pracodawcy pracownica, która w czasie nieobecności podniosła swoje kwalifikacje, jest cenniejsza niż ta, która przez wiele miesięcy całkowicie odcięła się od rozwoju zawodowego. Obie strony – i kobieta, i firma – odnoszą korzyści z takiej aktywności.

Urlop macierzyński nie oznacza zakazu nauki ani podnoszenia kwalifikacji. Studiowanie, nauka w szkołach policealnych, uczestnictwo w kursach i szkoleniach są w pełni dozwolone i nie wpływają na prawo do zasiłku macierzyńskiego. Pracodawca ma obowiązek ułatwiać pracownicy dostęp do form doskonalenia zawodowego, nawet gdy przebywa ona na urlopie. Jedyne ograniczenia dotyczą pracy zarobkowej – tu przepisy są nieco bardziej restrykcyjne. Ostatecznie decyzja o tym, czy poświęcić część urlopu na naukę, zależy od indywidualnej sytuacji, samopoczucia i możliwości organizacyjnych każdej kobiety.